1. Czym są substancje niebezpieczne?
„Substancje niebezpieczne” zasadniczo są substancjami chemicznymi lub metalami, które ze względu na swoje właściwości fizyczne stanowią bezpośrednie zagrożenie i mogą spowodować poważne urazy lub śmierć z różnych przyczyn. Niektóre mogą spowodować uraz poprzez sam kontakt, podczas gdy inne – w reakcji chemicznej z innymi substancjami.
2. Jakie są ich rodzaje?
Substancje niebezpieczne można podzielić na cztery główne kategorie:
- substancje szkodliwe bezpośrednio, które mogą wyrządzić szkodę przy uprzedniej reakcji chemicznej lub bez niej;
- substancje reagujące z wodą, które reagują z wodą lub parą wodną i wytwarzają ciepło lub gazy łatwopalne/wybuchowe;
- środki utleniające, które wytwarzają tlen, naturalnie lub przy wystawieniu na działanie ciepła, zwiększając ryzyko pożaru lub wybuchu; oraz
- substancje toksyczne, które zatruwają organizm poprzez wdychanie, spożycie lub wchłonięcie przez skórę.
Niektóre substancje można zakwalifikować do więcej niż jednej z tych kategorii i dlatego stanowią one jeszcze większe zagrożenie.
3. Gdzie można się z nimi zetknąć?
Z substancjami niebezpiecznymi najczęściej ma styczność personel pracujący przy ładunkach w portach, śródlądowych składach celnych, portach lotniczych i niektórych instalacjach rafineryjnych.
4. Fumiganty
Fumiganty są substancjami niebezpiecznymi, w przypadku których istnieje największe prawdopodobieństwo, że funkcjonariusz się z nimi zetknie. Stosuje się je do pozbywania się z kontenerów gryzoni i owadów będących szkodnikami. Fumiganty często stosuje się przed wysłaniem kontenera do UE. Jeżeli kontenery nie zostaną odpowiednio wywietrzone po odbiorze, dymy mogą stanowić poważne zagrożenie dla funkcjonariuszy, którzy w nich pracują. Istnieją następujące trzy powszechne rodzaje fumigantów, z których każdy stanowi odrębne zagrożenie.
Bromek metylu (bromometan): wysoce toksyczna substancja chemiczna stosowana powszechnie jako fumigant, szczególnie w kontenerach z glebą lub drewnem. Chociaż bromek metylu jest wysoce toksyczny, objawy zatrucia mogą wystąpić po kilku godzinach. Należą do nich:
- oparzenia skóry spowodowane długotrwałym kontaktem z ciekłą postacią tej substancji chemicznej;
- znaczna akumulacja płynu w płucach spowodowana wdychaniem oparów;
- uszkodzenie mózgu i układu nerwowego, oraz być może nerek.
Nawet krótkotrwałe narażenie na działanie dymów bromku metylu może wywołać złe samopoczucie, w tym bóle głowy, pieczenie oczu, bóle brzucha i drętwienie stóp. Skutki te mogą się utrzymywać przez kilka dni, ale ich powaga zależy od stężenia substancji i czasu narażenia. Długotrwałe narażenie na działanie bromku metylu może nawet spowodować śmierć.
Fosforek glinu (fosfina): granulki fosforku glinu są stosowane do fumigacji kontenerów ze środkami spożywczymi, tytoniem i innymi łatwo psującymi się towarami podczas transportu. Granulki rozkładają się podczas podróży, uwalniając gazowy fosforowodór, który zabija szkodniki i ulatnia się w ciągu dwóch lub trzech tygodni. Niebezpieczeństwo powstaje, kiedy:
- nie upłynęły dwa lub trzy tygodnie od fumigacji; lub
- granulki umieszczono w przestrzeni odizolowanej, w której nie mogły się skutecznie rozłożyć; lub
- brakuje rejestrów dotyczących fumigacji lub są one niedostępne.
Nieprawidłowo odymione kontenery są okazjonalnie przywożone z Afryki, Ameryki Południowej lub Środkowego i Dalekiego Wschodu. Fosforowodór jest bezbarwny, ale ma nieprzyjemny zapach przypominający zapach zgniłej ryby. Jeżeli zostanie wciągnięty do płuc, może wywołać zapalenie dróg oddechowych i uszkodzić centralny układ nerwowy. Do objawów należą dreszcze, nudności, wymioty, bóle głowy i bóle gastryczne. W poważnych przypadkach może nawet spowodować śpiączkę lub śmierć.
Cyjanowodór: fumigant ten jest stosowany mniej powszechnie niż bromek metylu i fosforek glinu, ale jest szczególnie niebezpieczny. Ma zapach kojarzący się z migdałami. Nawet w niskich stężeniach może wywołać zawroty głowy, nudności, bóle głowy i bóle brzucha, powodując utratę przytomności i paraliż. Wdychanie wysokich stężeń może szybko doprowadzić do śmierci.
5. Chemikalia
Oprócz fumigantów w kontenerach zaplombowanych nawet przez krótki okres mogą być obecne inne chemikalia w niebezpiecznych ilościach. Może to być spowodowane wyciekiem ładunku (ewidentnym lub nieewidentnym) bądź reakcją chemiczną między towarami.
Załącznik do dyrektywy Komisji 2006/15/WE z dnia 7 lutego 2006 r. zawiera szczegółowe informacje na temat indykatywnych dopuszczalnych wartości narażenia zawodowego w odniesieniu do listy powszechnie występujących chemikaliów razem z ich numerami EINECS (europejski wykaz istniejących substancji o znaczeniu komercyjnym) i CAS (Chemical Abstracts Service) w celu ułatwienia ich identyfikacji.
Jeżeli którakolwiek z tych substancji zostanie wykryta lub karta MSDS wskazuje jej obecność bądź funkcjonariusz podejrzewa, że może być obecna, należy szukać dalszej pomocy i nie wchodzić do kontenera przed otrzymaniem potwierdzenia, że jest to bezpieczne. Należy pamiętać, że poza oparami niektóre chemikalia mogą być też łatwo wchłaniane przez skórę.
Zastosowanie ma dyrektywa nr 24/1998. Ponadto Komisja regularnie publikuje zaktualizowane wykazy wartości progowych w ramach dodatkowych dyrektyw. Obecnie obowiązuje dyrektywa 2007/30/WE.
Progowe dopuszczalne wartości ulegają zmianie w wyniku dalszych badań i doświadczeń; w celu określenia obowiązujących dopuszczalnych wartości należy sprawdzać zarówno dyrektywy Komisji, jak i przepisy krajowe.
6. Co można zrobić, aby ograniczyć ryzyko?
Prace związane z fumigacją są bardzo ściśle kontrolowane. Określone rodzaje fumigantów są zakazane i należy podjąć środki zabezpieczające w celu zminimalizowania ryzyka zachorowania. Należy trzymać się z daleka od kontenerów podczas wykonywania prac związanych z fumigacją. Większość importerów zostawia kontenery otwarte przez godzinę po ich przybyciu, aby umożliwić wydostanie się dymów. Nie należy próbować otwierać kontenera lub wchodzić do niego, dopóki importer (lub jego przedstawiciel) nie powie, że jest to bezpieczne. Kierownicy personelu przeprowadzającego tajne operacje muszą ocenić ryzyko i podjąć wszelkie niezbędne środki ostrożności. Wszystkie prace zawsze należy przeprowadzać w sposób bezpieczny.
7. Co robić w przypadku złego samopoczucia?
Jeżeli funkcjonariusz poczuje się źle podczas pracy w kontenerze lub badania substancji, musi natychmiast przerwać pracę i opuść dany obszar. Powinien również zgłosić się do lekarza – nawet, jeżeli poczuł się lepiej – i zgłosić zdarzenie.
8. Inne substancje niebezpieczne
Niektóre rodzaje substancji niebezpiecznych wymagają specjalnych warunków przechowywania. Na przykład substancje reagujące z wodą należy trzymać w wodoodpornych kontenerach; czasem przechowuje się je w olejach, jeżeli są szczególnie podatne na reakcje (np. sód). Należy trzymać je z daleka od pomieszczeń z automatycznymi instalacjami tryskaczowymi.
Środki utleniające powinny być przechowywane z daleka od cieczy o niskiej temperaturze zapłonu, takich jak oleje. Zarówno środki utleniające, jak i ciecze o niskiej temperaturze zapłonu należy trzymać z daleka od źródeł ciepła. Z uwagi na fakt, że środki utleniające same wytwarzają tlen, konwencjonalny sprzęt pożarniczy opierający się na tłumieniu płomieni może być nieskuteczny.
W przypadku konieczności pracy w pobliżu substancji niebezpiecznych należy stosować odpowiednią odzież ochronną. Nigdy nie wolno dotykać, wdychać ani próbować niczego, co wydaje się niebezpieczne.
Pamiętaj: najskuteczniejszym sposobem ograniczenia ryzyka jest całkowite unikanie substancji niebezpiecznych.
