1. Wat zijn gevaarlijke stoffen?
"Gevaarlijke stoffen" zijn doorgaans chemische stoffen of metalen die wegens hun fysieke eigenschappen onmiddellijk gevaarlijk zijn en naar aanleiding van uiteenlopende oorzaken ernstige verwondingen of de dood kunnen veroorzaken. Sommige gevaarlijke stoffen kunnen louter door aanraking verwondingen veroorzaken, terwijl andere schadelijk zijn door chemische reactie met andere stoffen.
2. Welke soorten bestaan er?
Gevaarlijke stoffen kunnen in vier hoofdcategorieën worden ingedeeld:
- rechtstreeks schadelijke stoffen die met of zonder voorafgaande chemische reactie schade kunnen veroorzaken;
- watergevoelige materialen die met water of stoom reageren en warmte of ontvlambare/ontplofbare gassen vormen;
- oxiderende stoffen die van nature dan wel bij blootstelling aan warmte zuurstof produceren, waardoor het risico van brand of ontploffing toeneemt; en
- giftige stoffen die het lichaam vergiftigen door inademen, innemen of absorptie door de huid.
Sommige stoffen kunnen in meer dan één van deze categorieën worden ingedeeld en houden bijgevolg nog grotere risico's in.
3. Waar kunt u ze tegenkomen?
Gevaarlijke stoffen worden meestal aangetroffen door personeelsleden die werkzaam zijn in de vrachtafdelingen in havens, binnenlandse douanedepots, luchthavens en bepaalde olie-installaties.
4. Hoe zit het met begassingsmiddelen?
Begassingsmiddelen zijn de gevaarlijke stoffen die u met de meeste waarschijnlijkheid kunt tegenkomen. Ze worden gebruikt om knaagdieren en insecten uit containers te houden. Begassingsmiddelen worden vaak gebruikt voordat de containers naar de EU worden vervoerd. Als de containers niet naar behoren worden geventileerd bij aankomst, kunnen de dampen een ernstig risico inhouden voor de ambtenaren die in de containers moeten werken. Er bestaan drie veel voorkomende soorten begassingsmiddelen, die elk specifieke gevaren met zich meebrengen:
Methylbromide (bromomethaan): Een uiterst giftige chemische stof die algemeen wordt gebruikt als begassingsmiddel, in het bijzonder bij containers met grond of hout. Hoewel methylbromide uiterst giftig is, kan het soms uren duren voordat de symptomen van vergiftiging zich voordoen. Enkele symptomen zijn:
- brandwonden op de huid wegens langdurig contact met de chemische stof in vloeibare toestand;
- overmatige aanwezigheid van vocht in de longen wegens het inademen van dampen;
- schade aan de hersenen en het zenuwstelsel en, eventueel, de nieren.
Zelfs kortstondige blootstelling aan dampen van methylbromide kan onbehagen zoals hoofdpijn, oogirritatie, maagpijn en gevoelloosheid in de voeten veroorzaken. Deze effecten kunnen verscheidene dagen aanhouden, maar de ernst ervan hangt af van de concentratie en de duur van de blootstelling. Langdurige blootstelling aan methylbromide kan zelfs leiden tot de dood.
Aluminiumfosfide (fosfine): Aluminiumfosfidekorrels worden gebruikt om containers met levensmiddelen, tabak en andere aan bederf onderhevige goederen tijdens het vervoer te begassen. De korrels verbrokkelen tijdens de reis en geven fosfinegas vrij, dat ongedierte bestrijdt en vervolgens na twee of drie weken verdwijnt. Gevaar kan zich voordoen in de volgende gevallen:
- er zijn nog geen twee of drie weken verstreken sinds het begassen; of
- de korrels werden gebruikt in een afgesloten ruimte waar ze niet uiteen konden vallen; of
- de begassingsgegevens ontbreken of zijn niet beschikbaar.
Af en toe worden er onjuist begaste containers ingevoerd uit Afrika, Zuid-Amerika en het Midden- en Verre Oosten. Fosfinegas is kleurloos maar heeft een onaangename geur die doet denken aan bedorven vis. Bij inademing kunnen de luchtwegen ontsteken en kan het centrale zenuwstelsel worden aangetast. Enkele symptomen zijn rillingen, misselijkheid, braken, hoofdpijn en maagpijn. Ernstige gevallen kunnen zelfs leiden tot een coma of de dood.
Waterstofcyanide: Dit begassingsmiddel wordt minder algemeen gebruikt dan methylbromide en aluminiumfosfide, maar is bijzonder gevaarlijk. De geur ervan doet aan amandelen denken. Zelfs geringe concentraties kunnen duizeligheid, misselijkheid, hoofdpijn en maagpijn veroorzaken met bewusteloosheid en verlamming tot gevolg. Inademing van hoge concentraties kan snel leiden tot de dood.
5. Hoe zit het met chemische stoffen?
Naast begassingsmiddelen kunnen er nog andere gevaarlijke hoeveelheden chemische stoffen aanwezig zijn in containers die zelfs voor een korte periode verzegeld werden. Dit kan te wijten zijn aan lekkende goederen (merkbaar of onmerkbaar) of aan een chemische reactie tussen goederen.
De bijlage bij Richtlijn 2006/15/EG van de Commissie van 7 februari 2006 bevat gedetailleerde informatie over de indicatieve grenswaarden voor beroepsmatige blootstelling voor een lijst van veel voorkomende chemische stoffen, samen met hun EINECS-nummer (Europese inventaris van bestaande chemische handelsstoffen) en CAS-nummer (Chemical Abstracts Service) om hun identificatie te vergemakkelijken.
Bij vaststelling hiervan of als het VIB (MSDS) aangeeft of u vermoedt dat een van deze stoffen aanwezig is, moet u verder advies inwinnen en mag u de container niet betreden tot u bevestiging ontvangt dat dit veilig is. Denk eraan dat sommige chemische stoffen niet alleen in de vorm van damp maar ook door de huid rechtstreeks kunnen worden geabsorbeerd.
Richtlijn 24/1998 is van toepassing. De Commissie publiceert regelmatig ook bijgewerkte lijsten van drempelwaarden door middel van aanvullende richtlijnen. De huidige geldende richtlijn is Richtlijn 2007/30/EG.
Grenswaarden worden herzien naar aanleiding van verder onderzoek en ervaring. Raadpleeg zowel de richtlijnen van de Commissie als uw nationale wetgeving voor de huidige grenswaarden voor blootstelling.
6. Hoe kunnen de risico's worden beperkt?
Begassingswerkzaamheden worden uiterst strikt gecontroleerd. Bepaalde soorten begassingsmiddelen zijn verboden en er moeten beschermingsmaatregelen worden getroffen om gezondheidsrisico's te minimaliseren. Blijf uit de buurt van containers wanneer er wordt begast. De meeste importeurs laten de containers bij aankomst ongeveer een uur openstaan om de dampen te laten ontsnappen. Probeer geen containers te openen of te betreden tot de importeur (of diens agent) u laat weten dat dit veilig is. De leidinggevenden van het personeel dat betrokken is bij geheime operaties moeten de risico's beoordelen en alle nodige veiligheidsvoorzorgen nemen. Al het werk moet steeds veilig worden uitgevoerd.
7. Wat moet ik doen als ik me onwel voel?
Als u zich onbehagelijk voelt wanneer u in een container aan het werk bent of stoffen onderzoekt, stop dan onmiddellijk en verlaat de ruimte. Raadpleeg ook een arts, ook al voelt u zich beter, en meld het incident.
8. Hoe zit het met andere gevaarlijke stoffen?
Voor sommige soorten gevaarlijke stoffen moeten bijzondere opslagregelingen worden getroffen. Watergevoelige materialen moeten bijvoorbeeld in waterdichte containers worden bewaard en worden soms opgeslagen in olie als ze bijzonder gevoelig zijn (bv. natrium). Deze moeten uit de buurt worden gehouden van ruimten met automatische sprinklerinstallaties.
Oxiderende stoffen moeten uit de buurt worden gehouden van vloeistoffen met een laag vlampunt, zoals oliën. Oxiderende stoffen en vloeistoffen met een laag vlampunt moeten uit de buurt worden gehouden van warmtebronnen. Daar oxiderende stoffen hun eigen zuurstof produceren, is het mogelijk dat conventionele brandblusinstallaties die brandverstikkend werken niet geschikt zijn.
Als u in de buurt van gevaarlijke stoffen moet werken, moet u geschikte veiligheidskleding dragen. Het is verboden stoffen aan te raken, in te ademen of te proeven waarvan u vermoedt dat ze gevaarlijk kunnen zijn.
Denk eraan: de meest doeltreffende manier om risico's te beperken is gevaarlijke stoffen gewoon helemaal te vermijden.
