1. X’inhuma?
Id-dħaħen joħorġu minn sustanzi meta jkunu qegħdin isiru proċessi fuqhom (eż. meta jkunu qegħdin jissaħħnu). Ċerti dħaħen huma biss irritanti, filwaqt li oħrajn jistgħu jkunu tossiċi.
Ir-raxx huwa partiċelli ta’ sustanzi li jinġarru fl-arja f’taqtir żgħir (normalment ta’ ilma). Jistgħu jinżlu fl-art, u jagħmluha tiżloq, u jnaqqsu l-viżibbiltà billi jaqgħu fuq twieqi u fuq id-dwal.
2. Fejn nista’ niltaqa’ magħhom?
Tista’ tiltaqa’ ma’ dħaħen u raxx f’diversi żoni, bl-aktar komuni jkunu:
- dijossidu tal-karbonju fil-birreriji u fid-distilleriji dioxide (joħorġu waqt il-fermentazzjoni);
- monossidu tal-karbonju f’garaxxijiet tal-vetturi;
- aċetun fil-manifatturi tal-ikel;
- benżina fl-installazzjonijiet taż-żejt;
- metanol fid-distilleriji u fl-installazzjonijiet taż-żejt;
- l-alkoħol etiliku fid-distilleriji u fil-birreriji;
- il-gassijiet preżenti ġewwa l-kontenituri li ġew rilaxxati mill-kontenut, bħal pereżempju il-formaldeid, it-toluwen, il-benżen, il-ksilen jew il-monossidu tal-karbonju. Ara It-tagħmir ta’ monitoraġġ tal-gass.
Ftakar: id-dħaħen jistgħu jibqgħu fil-btieti, fit-tankijiet, fil-krietel, eċċ għal ħafna żmien wara li jkun tneħħa l-kontenut tagħhom u trid toqgħod aktar attent meta tidħol fi spazji magħluqa jew vventilati ħażin.
Għall-immaniġġjar tal-kontenituri ffumigati ara:
3. Xi ħsara jistgħu jikkawżaw?
Id-dħaħen u r-raxx ġeneralment jikkawżaw ħsara wara li jkunu ġew inalati fis-sistema respiratorja, billi jattakkaw lill-pulmun, lill-moħħ, lis-sistema nervuża u organi oħrajn. Madankollu, jistgħu joħolqu perikli oħrajn billi:
- jaqgħu fl-art u jagħmluha tiżloq;
- inaqqsu l-viżibbiltà billi jaqgħu fuq id-dwal u fuq il-ħġieġ tat-twieqi;
- jikkawżaw nirien jekk jiġu f’kuntatt ma’ ċerti tipi ta’ apparat elettriku;
- jieħdu n-nar jew jisplodu jekk jinxtegħlu.
4. X’jista’ jsir biex jintnaqqsu r-riskji?
Peress li bosta dħaħen, u ċertu raxx, mhumiex viżibbli, l-aktar ħaġa importanti hija li tkun taf meta u fejn aktarx li jinħolqu.
Spiss, jitpoġġew avviżi f’żoni ta’ periklu fis-sit ta’ negozjant. Jekk ma jkunx hemm ventilazzjoni xierqa iżda jkollok taħdem f’dawn iż-żoni meta aktarx li jkunu ġġenerati raxx jew dħaħen, għandek tilbes protezzjoni għan-nifs.
Twissijiet:
- Il-maskri kontra t-trab ma jipprovdux protezzjoni kontra d-dħaħen u r-raxx.
- Il-protezzjoni għan-nifs tista’ tintuża biss mill-uffiċjali li jkunu ġew imħarrġa.
Jekk taħdem fi spazji magħluqa, bħal fuq xi bastiment, jista’ jkun hemm dħaħen jew gassijiet perikolużi. Għandek tuża
tagħmir ta’ monitoraġġ tal-gass sabiex tiċċekkja kemm il-livell ta’ ossiġnu fl-atmosfera kif ukoll jekk hemmx xi dħaħen perikolużi preżenti.
5. L-atmosferi li jaqbdu
Il-gassijiet, il-fwar u r-raxx li jaqbdu jiġu prodotti jew użati f’bosta proċessi industrijali. Jekk ma jkunux ikkontrollati kif xieraq, dawn jistgħu jikkawżaw splużjonijiet jew nirien serji. Iż-żoni fejn atmosferi bħal dawn ikunu preżenti huma magħrufa bħala żoni perikolużi u huma kklassifikati bħala:
- żona 0 jekk taħlita ta’ gass/arja splussiva tkun dejjem preżenti;
- żona 1 jekk aktarx li tkun prodotta atmosfera splussiva; u
- żona 2 jekk aktarx li ma tkunx prodotta atmosfera splussiva, iżda tista’ tkun għal perjodi qosra.
Ir-rekwiżit ewlieni f’dawn iż-żoni huwa li jkun evitat kwalunkwe ċans li titqabbad l-atmosfera, billi wieħed jeskludi kull sors ta’ tqabbid potenzjali.
Xi wħud minn dawn huma ovvji, bħal sulfarini, lajters u sigaretti mqabbda, iżda oħrajn huma inqas ovvji. L-atmosferi li jaqbdu jistgħu jitqabbdu wkoll minn:
- vetturi bil-mutur;
- apparat elettriku (li jaħdem bil-mejn jew bil-batterija);
- xrar minn għodda tal-idejn;
- ċerti tipi ta’ telefowns ċellulari u radjijiet.
Kull meta kwalunkwe tip ta’ tagħmir elettriku jew għodda tal-idejn tkun teħtieġ li tintuża f’żona perikoluża, ikunu jinħtieġu prekawzjonijiet speċjali. Għandek tistaqsi dwar ir-regoli tas-sigurtà tan-negozjant u ssegwihom.
Għandek tuża tagħmir li jkun ‘intrinsikament sigur’ kull meta jkun hemm riskju ta’ atmosfera li taqbad.
6. Xi tfisser “intrinsikament sigur”?
Tagħmir li jkun intrinsikament sigur huwa ‘tagħmir u wajers li ma jkunux kapaċi jarmu biżżejjed enerġija elettrika jew termali taħt kundizzjonijiet normali jew mhux normali sabiex iqabbdu taħlita speċifika atmosferika perikoluża fil-konċentrazzjoni tagħha li l-aktar taqbad faċilment.’
